Öğrencilerimin aldığı
sınav sonuçları okuldaki diğer 30
öğretmenin öğrencilerinin en iyileri kadar iyi
idi. Ama ben yeni bir öğretmendim, çok deneyimim
yoktu ve birden dedim ki; 'Johnsen demek ki bir şeyleri
doğru yapıyordun ki iyi sonuç aldın.'
Dünyaca ünlü NLP (Sinir Dili
Programlaması) uzmanlarından birisi olan John Seymour,
danışmanlık, eğitmenlik ve yazarlık
yapıyor. Seymour, ilk NLP eğitimini 1982'de John Grinder
daha sonra Richard Bandler ile yaptı. 1985 yılında
ise ingiltere'nin en büyük NLP eğitim merkezlerinden
biri olan John Seymour Associates'i bireysel ve organizasyon
eğitimleri gerçekleştirmek üzere kurdu..
Seymour halen, ulusal sağlık ve eğitim
kurumları dahil olmak üzere pek çok organizasyona
danışmanlık yapıyor ve eğitimler veriyor.
Pek çok dilde yayınlanan ve hala en çok satanlar
arasında olan 'NLP'ye Giriş" ayrıca 'NLP ile
Eğitim' kitaplarını Joseph O'Connor, "NLP ile Zirve
Performans" kitabını Martin Shervington ile birlikte
yazdı.Eğitim alanında iki Uygulamalı Humanistik
psikoloji alanında bir üst lisans diploması
var.ingiltere'nin en deneyimli NLP eğitmenlerinden birisi olan
Seymour'la röportajı yine bir NLP uzmanı olan
Belgin Öğrek yaptı. Aynı zamanda TFT
düşünce alanı terapisi
uygulayıcısı olan Öğrek, eğitimde NLP
uygulamalarına yönelik Türkiye çapında bir
dizi seminer verdi. Aşağıda iki uzmanın NLP
söyleşisini okuyacaksınız.
NLP yolculuğuna nasıl ve ne zaman
çıktınız, anlatır mısınız
lütfen?
NLP yolculuğuna nasıl ve ne zaman
mı çıktım? Uzun zaman önce, ta 80'li
yılların başlarında, galiba orta yaş
krizine girdiğimde. Bir değişim dönemiydi.
Eğitim ve öğretimde bir alt yapım vardı ve
ben farklı bir şeyler yapmak istiyordum. Hangisinin daha
iyi ve etkili olduğunu anlamak için farklı
psikolojiler, başta insan merkezli psikoloji, psikoterapiler,
karşılıklı danışma (co-counseling),
biyoenerji gibi birçok farklı şeyleri
araştırıyordum. işte bu sırada NLP ile
uğraşan bir hanımla tanıştım.NLP'yi
ilk kez o zaman duydum. Sinir Dili Programlamasından
bahsedince, ben de 'O da nedir?'dedim. "Öğrenme ve
gelişmeyle ilgili" dedi. NLP, öznel deneyiminin
nasıl işlediğini inceler. Ve tabii ki önemli,
zira NLP dünyanın en iyi psikoterapistlerinin,
müşterilerinin değişmelerine yardım
ederken nasıl bu kadar etkili olduklarının
modellenmesinden ortaya çıkmıştır.
işte NLP bu kalıpları senin ve benim
öğrenebileceğimiz şekilde tasvir eder.Bu da
bana ilgi çekici geldi.Bu olay, NLP ile
karşılaştığım yıl olan 1982'de
oldu. 1995'e gelene kadar Amerika'da John Grinder'in yanında
uygulayıcı ve usta uygulayıcı eğitimimi
tamamlamış, tam zamanlı NLP eğitimi işimi
kurmuştum. Demek ki bunu duyup tam zamanlı iş kurmam
bu becerileri aktarmak suretiyle geçimimi kazanıp
kazanamayacağımı anlamam üç
yılımı almış. işte böyle
karşılaştım.
NLP'de becerilerinizi geliştirmenize
geçmişte eğitimci olmanızın
katkısı oldu mu?
Oldu galiba, ama ben bunun pek farkında
olmadım. Çünkü NLP çok
farklıydı, daha geleneksel eğitim
yaklaşımlarına tamamen farklı bir
yaklaşımdı. Geçmişimle ilgili olarak
şu kadarını söyleyeyim:
Öğrencilerimin aldığı sınav
sonuçları okuldaki diğer 30 öğretmenin
öğrencilerinin en iyileri kadar iyi idi. Ama ben yeni bir
öğretmendim, çok deneyimim yoktu ve birden dedim ki;
'John, sen demek ki bir şeyleri doğru yapıyordun ki
iyi sonuç aldın." Ama o ana kadar neyi doğru
yaptığıma dair hiçbir fikrim yoktu. NLP'nin
bana öğrettiği şu idi: Doğal olarak
becerili öğretmenin becerilerini modelleyebilir ve
bunları başkalarına aktarabilirsin.Bu,
öğretmen eğitiminde önemli olabilirdi. Bana
sorarsanız, bu eğitimdeki en büyük
sırlardan biriydi. İyi öğretmenler nasıl
öğretiyorlar? Öğrencilerini nasıl hevesli
hale getiriyor, onları nasıl öğrenmeye sevk
ediyorlar? Çoğu kez iyi bir psikoterapist gibi, çok
bireysel, çok farklı, ön görülmesi
çok zor. Ancak kalıplar uydu. Böylece NLP,
seçkin öğretmenlerin nasıl
öğretmenlik yaptıklarına dair bana epeyce fikir
verdi. Bu da bizi NLP'nin eğitimde nasıl
kullanılacağı konusunda ilk kitaplardan birini
yazmaya sevk etti.
Yazmış olduğunuz kitaplardan
bahseder misiniz? Kaçkitap yazdınız? İleri de
başka kitaplar yazmayı düşünüyor
musunuz?
Ta ilk başlarda, Joseph O'Connor ve ben,
ikimizin bir NLP kitabı yazmaya ilgisi vardı. Bu da bir
giriş kitabıydı, zira o zamanlar -sanırım
yıl 87 idi- pazarda bir boşluk
vardı.Dolayısıyla Joseph ve ben şu soruyu
sorduk: "insanlar iyi bir NLP giriş kitabından ne
bekler?" Biz de elimizden geleni yaptık. Adı 'Introducing
NLP ('NLP'ye Giriş) oldu. Sonuçlara bakarsak, işe
yaramıştı. Şu anda 40 dilde ve hala eskisi
kadar çok satıyor. Sonra yine Joseph'le birlikte bir
eğitim kitabı yazdık, 'NLP ile Eğitim.'Sonra
yollarımız ayrıldı. Joseph harika bir
yazardır, yazmayı da sever. Ben öğretmeyi
yazmaya tercih ettim,bu nedenle çoğunlukla NLP
kursları açtım.Derken meslektaşım olan
Martin ile birlikte, yakın zamanlarda DK
Yayınları'ndan çıkan işletme Yönetimi
Dizisi için, 'Zirve Performans' üzerine bir kitap
yazdık.Bu kitap, özellikle Çin'de çok
başarılı oldu.Zira orada şu anda
gelişmekte olan bir pazar var. Birkaç tane daha
yazabilirim belki ama benim ilk tercihim gruplarla
çalışmak ve öğretmek. Bu nedenle
köşeme çekilip birazcık daha vaktim olana
kadar, yazma konusunda yakın zamanlı herhangi bir
planım yok. Beni ilgilendiren birtakım şeyler var.
Birisi, biz insanların kendimizi iyiye doğru
dönüştürebileceğimiz,
geliştirebileceğimiz,
yaşadığımız süre içinde daha
çok büyüyebileceğimiz en etkin stratejileri
aramaktır. Bu nedenle, dönüşümün
düşünce ve davranış kalıpları
(memes) üzerine bir kitap olabilir belki. M-E-M-E-S'in
anlamı; insan kültürlerinde yayılan
düşünce ve davranış
kalıplarıdır. Bu biraz ihtisas işi ama ilgimi
çok çekiyor. Bana göre, hem bireysel hem de toplu
olarak daha hızlı öğrenmeye ve
değişmeye başlamazsak, bu gezegende çok
büyük problemlerimiz olur. Bundan nasıl
kurtulacağımız belli değil. Bana öyle
geliyor ki sahip olmaya değer bir gelecek konusunda yeni
düşünce şekillerine ve bir takım yeni
vizyonlara ihtiyacımız var.
Peki, NLP eğitimde nasıl
kullanılabilir yada uygulanabilir? Eğitimciler bundan ne
elde edeceklerdir?
Bu, cevabı oldukça geniş bir soru,
o zaman gelin aşama aşama gidelim. NLP eğitimde
nasıl işe yarayabilir? Eğitim alanında
birtakım mükemmel öğretmenler
var.Doğuştan yetenekli öğretmenler
bunlar,çocuklara ilham verirler, çocuklar
güdülenir ve öğrenirler, hem de başka
yerde olduğundan çok daha fazla öğrenirler.
Soru şu: Bu nasıl oluyor? Mükemmel
öğretmenlerin yaptığı nedir? Bunlar
öğretmenlik eğitimi dersleri
almışlardır, bu kurslar ise her zaman mükemmel
öğretmenler yetiştirmiyor. Yetenekli
öğretmenlerin fiilen yaptıklarını
modelleme için önemli araştırmalar
yapılıyor. Bu kurslarda düşünce ve
davranış konusunda anahtar beceri tespit edilerek,
yetenek parçalarına ayrılır ve bu
öğrenciler, öğretmen eğitimi derslerine
sokulur. Bu kurslarda mükemmeliyetin anahtar becerileri
hangileri ise onlara odaklanabilirsiniz aslında.Bu beceriler
nelerdir, araştırma yapılana kadar, bilemem. Elbette
farklı ülkelerde ve farklı kültürlerde
ortak çekirdek beceriler vardır. Bu ülkede
Açık Üniversite'ye başvurduk, zira bu, buna
benzer bir projesi olan en büyük öğretmen
eğitimi kurumudur. Bu proje için büyük destek
gördük. Ancak bu beceriler zamanlarının
çok çok ilerisindeydi, biz de buradan pay alamadık.
Fakat sanırım o zamandan bu zamana şartlar
olgunlaştı ve bu beceriler yakında modern
eğitime girecektir. Bu ülkede, NLP'nin
öğrenmeyi hızlandırdığını
gösteren daha esaslı araştırmalara
ihtiyacımız var. Şu anda eski
öğrencilerimden biri, oldukça küçük
NLP girdilerinin ileri eğitimdeki sınav
sonuçlarında nasıl bir iyileşme
sağladığını göstermek için
doktora çalışması yapıyor. Doktora
çalışmasını bitirdiğinde,olumlu
sonuçlar alırsa -ki öyle görünüyor-
NLP ile öğrenme verimliliğini ve sınavda
başarıyı artırabileceğimizi gösteren
önemli bir araştırmaya sahip
olacağız.NLP'nin odak noktası,
çalışma becerilerini modellemek ve bu yolla,
öğrencilere nasıl öğrenileceğini
öğretmektir. Demek ki ümit var. Ayrıca,
özellikle öğretmenler için
tasarlanmış bir iki tane uygulamalı NLP kitabı
olması gerekir diye düşünüyorum. Bukonuda
yayınlanmış en iyi kitaplar Eric Jensen'in
hızlandırılmış öğrenme
metodolojilerini NLP ile birleştirilen
çalışmalardır. Ancak kanaatim odur ki,eğer
geleceğe doğru yirmi ya da otuz yıllık bir
sıçrama yaparsak, bu beceriler, yahut bunlara çok
yakın olanları öğretmen eğitimi
derslerinin merkezi bir parçası
olacaktır.Böylece öğretmenlerimiz çok daha
iyi olacak ve çocuklarımız daha hızlı ve
fazla gelişecek. Değiştirmemiz gereken başka
şey de müfredattır. Sizin ülkenizde nasıl
bilmiyorum ama bu ülkede öğretmenlerimizin
çoğu önceden hazırlanmış bir
müfredatla adeta kıpırdayamaz bir haldedirler. Bu
müfredatın zamanı çoktan geçmiştir ve
bu çok az serbestlik sağlar ki bu durum mesleği
öğretmenlik olanlar için oldukça şevk
kırıcıdır. Müfredatın
değişmesi gerekir, zira artık şu anla ilgisi
kalmamıştır. Bugünün dünyasında
yaşayan çocuklar için yeterince uygun değil.
Sanırım eğitimde çok büyük bir
değişim için sebep var ve NLP de bunda önemli
bir rol oynayacak. Zaten işletme eğitimi
dünyasında -ki işimizin çoğunu burada
yapıyoruz büyük bir gelişme kaydettik.
Sizin NLP kurslarınızın
yüksek kalitede olduğu biliniyor. Kurslarınızda
kaliteyi nasıl devam ettiriyorsunuz?
Bilmem. O konuda çok
düşünüyorum ve elimizden geleni de
yapıyoruz. Benim açımdan bu o kadar önemli bir
soru ki beni hep büyüler. İşe yarayıp
yaramadıklarını anlamak için hep farklı
şeyler yapmaya çalışırım. Bir nokta
hariç, belli bir şeye işaret edebileceğimi
sanmıyorum: Kalite kontrolü.Bu konuda problemi
çözmek bir yana buna yaklaşamadım bile.
Dolayısı ile, bu mevzu, beni sürekli denemeye sevk
ediyor. Bunu deneyebilir miyiz bilmiyorum, belki bu daha çok
işe yarar. Kursta öğrencilerden bir şeyler
öğreniriz ve yıllar içinde çoğu insan
için çoğu zaman işleyecek şekilde NLP
becerilerinin nasıl öğretileceğini
keşfettik. Ama bu benim için ucu açık bir soru
ve belki de bu kalitenin bir parçasıdır. Kaliteyi
ancak, sürekli olarak arıyorsanız gerçekten
verebilirsiniz. Zaten bulduğunuzu ya da ne olduğunu
bildiğinizi sanıyorsanız, o zaman kaliteyi
kaçırdınız demektir.
ingiltere'de ne zamandan beri NLP kursları
düzenleniyor ve şu anda ne safhada?
ilk kursların 1980 ya da 1981'de
başladığını sanıyorum. Eileen
Watkins-Seymour (hiçbir akrabalığım yoktur) ilk
Amerikalı NLP eğiticilerini getirme girişiminde
bulundu. Sonra 1985'te biz ve birtakım başka
büyük organizasyonlar NLP kursları açtık.
ilk beş yılda beş büyük eğitim
organizasyonu vardı. Fakat başka bir çokları da
vardı, bunların çoğu geldi, geçti.
Oldukça yüksek bir acılma- kapanma oranı
vardı, zira bu düşük maliyetli bir
işletmedir ama sürdürülmesi hayli zordur.Fiili
eğitimin her günü için arka planda epeyce
çok sayıda iş günü vardır. Pazarlama
ve satışta da oldukça iyi olmanız gerekir,
yoksa yaşayabilmesi için yeterli sayıda insan
bulamazsınız. Tahminime göre ingiltere'de elli
küsur farklı kuruluş vardır.
Çoğunluğu oldukça küçük,
birkaçı büyük. Diyeceğim şu ki,
1980'lerde NLP eğitimi sıfırken,bugün iş
dünyası başta olmak üzere, geniş bir
yayılma alanı bulmuş ve önemli bir beceri
kaynağı haline gelmiştir. Gidin herhangi bir
büyük şirkete,genellikle insan kaynakları
bölümünde, birkaç NLP
uygulayıcısı ve usta uygulayıcılar
bulursunuz. Fakat NLP'nin etkisi bununla
kalmamıştır.Bazı tahminlere göre, NLP
becerilerinin yüzde 90'ı başka isimler altında
yeniden etiketlenerek satılmaktadır. Bu da ana
kültürün içine doğru bir
yayılmayı temsil etmektedir. "Rapport"
(karşılıklı anlayışa dayalı
ilgi), "outcome" (arzu edilen sonuçlar) -ki bunlar NLP
kelimeleridir- uzmanlık alanına ait kelimelerden
bazıları, günümüz dilinin
parçası haline gelmiştir. Bu yüzden NLP
boyutunun ötesinde bir etkiye sahip olduğunu
sanıyorum. Tüm farklı alternatif insan
psikolojilerinin arasında, NLP, muhtemelen en büyük
ve en faydalı etkiyi yapmıştır. inanıyorum
ki bunun sebebi gerçek insanlara gerçek
yaşamlarında tekrar tekrar büyük fark yaratan
temel becerilerin faydalı olmasındandır.
NLP'de bazı değişiklikler
yapılıyor ve Dynamic NLP (Dinamik NLP), New Lines in NLP
(NLP'de Yeni Hatlar) gibi yeni adlar veriliyor. Bu konuda ne
düşünüyorsunuz?
Hıımmm, zor.. Ne diyebilirim ki? Pazar
güçleri, markalama ve yeniden adlandırmada
devamlı denemelere yol açacaktır.Bununla birlikte,
bir disiplinin canlı kalması için,devamlı
değişim ve gelişim olması gerekir, aksi halde
fosilleşecektir. Tarihi bir kalıntı
olacaktır.NLP oldukça gayri resmi bir şekilde evrim
geçirir,herkes yeni becerileri, modelleri ve
kalıpları araştırmada, geliştirmede ve
sunmada serbesttir. NLP topluluğu tüm dünyada veya
herhangi bir ülkede,en faydalı becerileri ve
kalıpları etkin bir şekilde seçer. Bu
yüzden bir disiplin ya da çalışma sahası
olarak NLP'nin evrimine yol açan becerilerde bir
çeşit doğal seleksiyon vardır. Mesela,
geçen on yılda, Ken Wilber'in eseri, iyi sonuç
verecek şekilde, NLP ile entegre olmaya başladı.
Birçok insan Wilber'i bugün yaşayan en etkili
filozof/psikolog olarak kabul etmektedir. insan gelişiminin
evreleri ve türleri konusunda en iyi haritaları verir ki
bunlar NLP'nin dönüşüm becerileri için
güçlü bir çerçeve
sağlamaktadır.
01 Ağustos 2005
Belgin Öğrek
